Inmiddels is AI bij veel bedrijven niet meer weg te denken. AI biedt kansen voor innovatie en efficiëntie. Tegelijkertijd roept AI vragen op over ethiek, werkgelegenheid, privacy en besluitvorming. Ook in het kader van medezeggenschap zijn er verschillende aandachtspunten bij gebruik van AI binnen organisaties. Daarom ga ik in deze blog in op de rol van de ondernemingsraad bij de invoering en het gebruik van AI. 

Adviesrecht
Een belangrijk recht van de ondernemingsraad is het adviesrecht. 

De ondernemingsraad heeft adviesrecht over verschillende voorgenomen besluiten, bijvoorbeeld over (i) een voorgenomen besluit tot het doen van een belangrijke investering ten behoeve van de onderneming, (ii) een voorgenomen besluit tot het invoeren of wijzigen van een belangrijke technologische voorziening en (iii) een voorgenomen besluit tot belangrijke inkrimping of wijziging van de werkzaamheden van de onderneming. 

Bij het eerste en tweede kan worden gedacht aan investeringen in en invoering van procesautomatisering, informatietechnologie of communicatievoorzieningen. Maar, ook investeringen in of invoering van een AI-toepassing kan hier onder vallen. Invoering van een AI-toepassing kan voorts leiden tot een belangrijke inkrimping of wijziging, zodat de ondernemingsraad (ook) op die grond adviesrecht heeft.

De ondernemingsraad heeft alleen adviesrecht als het gaat om een belangrijke investering, technologische voorziening of inkrimping of wijziging van de werkzaamheden, en dus niet bij elke investering, technologische voorziening of inkrimping of wijziging van de werkzaamheden. Of iets belangrijk is, hangt af van de aard en omvang van de onderneming en de impact van de voorziening of investering op de organisatie. Een AI-systeem dat de werkwijze van medewerkers ingrijpend verandert, kan bijvoorbeeld als belangrijk worden aangemerkt. Ook een proef of een pilot kan als belangrijk worden aangemerkt. Dit geldt bijvoorbeeld wanneer een kleine groep werknemers een AI-tool test met de intentie deze AI-tool later breed in de organisatie te gaan implementeren. In dat laatste geval kan het voorkomen dat er tweemaal advies aan de ondernemingsraad wordt gevraagd, zowel bij de start van de proef of pilot als bij de implementatie.

Belangrijk is verder dat het adviesrecht niet alleen ziet op de invoering van een belangrijke technologische voorziening als AI, maar ook op wijzigingen daarvan. Bij elke wijziging in het gebruik van een AI-systeem kan de ondernemingsraad adviesrecht hebben.

Instemmingsrecht
Een ander belangrijk recht van de ondernemingsraad is instemmingsrecht. Ook hier kan AI om de hoek komen, aangezien de invoering van AI-toepassingen diverse regelingen kan wijzigen waarover de ondernemingsraad instemmingsrecht heeft. Dit is bijvoorbeeld het geval in de volgende situaties: 

• Een ondernemer wil een AI-gestuurd beoordelingssysteem introduceren waarin de prestaties van medewerkers (deels) automatisch worden beoordeeld aan de hand van klantbeoordelingen. Dit is een wijziging van een regeling op het gebied van de personeelsbeoordeling. Dat is instemmingsplichtig;
• Een werkgever wil een AI-tool inzetten die sollicitanten screent en een voorselectie maakt van kandidaten op basis van bepaalde criteria, zoals opleidingsniveau en werkervaring. De ondernemingsraad heeft dan instemmingsrecht, omdat dit de regeling op het gebied van het aanstellingsbeleid verandert. 

AI-Verordening
De AI-Verordening kent ook nog een rol toe aan de ondernemingsraad. Als een AI-systeem met een hoog risico op de werkplek wordt ingevoerd, moet de werkgever dit vooraf mededelen aan de werknemersvertegenwoordiging. In Nederland zal dat regelmatig de ondernemingsraad zijn. De ondernemingsraad kan in dat kader vragen stellen over de impact en naleving van de regelgeving. 

Meer over de AI-Verordening en wat dit voor werkgevers betekent, vind je in deze blog. 

Tips voor de toekomst! 
Wil jij als werkgever een AI-systeem invoeren, denk dan ook aan de rol van de ondernemingsraad. Betrek tijdig de ondernemingsraad om juridische problemen en weerstand te voorkomen. 

Als OR-lid is het belangrijk om tijdig informatie op te vragen over AI binnen de organisatie en te zorgen voor een actieve rol in het proces. 

Wil je meer hierover weten: neem dan contact op met een van onze medezeggenschapspecialisten.