Goodwill is een van de meest complexe én praktisch relevante onderwerpen binnen het franchiserecht. Sinds de inwerkingtreding van de Wet franchise moet iedere franchiseovereenkomst een regeling bevatten over de vaststelling, waardering en eventuele vergoeding van goodwill. De praktijk laat zien dat de invulling van deze regeling tot stevige discussies kan leiden. In dit derde artikel uit de blogreeks Franchising leggen wij uit wat goodwill in een franchisecontext inhoudt, welke wettelijke eisen gelden en wat recente rechtspraak leert over de toepassing daarvan.

Wat is goodwill?
Goodwill is, kort gezegd, de meerwaarde van een onderneming boven de optelsom van de losse bezittingen (voorraad, inventaris, machines). Deze meerwaarde kan voortkomen uit factoren als een opgebouwd klantenbestand, de naamsbekendheid op een bepaalde locatie, duurzame relaties met leveranciers en/of bijvoorbeeld de kennis en ervaring binnen de organisatie. Het gaat daarbij om de waarde die maakt dat een koper bereid is meer voor een onderneming te betalen dan enkel de waarde van de bezittingen minus de schulden.

Bij franchiseondernemingen krijgt goodwill echter een bijzonder karakter. De franchisenemer exploiteert weliswaar een eigen onderneming en investeert zelf in bijvoorbeeld personeel, lokale marketing, klantrelaties en de opbouw van een goede naam in het verzorgingsgebied, maar doet dat onder het merk en volgens de formule van de franchisegever. De franchisenemer profiteert daarbij van de naamsbekendheid, werkprocessen en knowhow die de franchisegever ter beschikking stelt. Ook zaken als marketing en inkoop zijn vaak centraal geregeld door de franchisegever. 

Daar staat tegenover dat de franchisenemer door zijn eigen inspanningen en investeringen kan bijdragen aan de groei en waardeontwikkeling van de onderneming op lokaal niveau.

De vraag bij goodwill in franchising is daarom: aan wie is de opgebouwde waarde van de onderneming toe te schrijven? Het antwoord verschilt per franchiseformule. Van belang is in hoeverre de waarde is ontstaan door de kracht van het merk en de formule, of juist door de (lokale) ondernemersinspanningen en investeringen van de franchisenemer.

Lees voor meer informatie over de vraag wanneer sprake is van een franchiseovereenkomst ons eerste blog in deze reeks [LINK].

Wat houdt de goodwillbepaling in?
De wettelijke regeling over franchising bevat de verplichting tot het opnemen van een goodwillbepaling in de franchiseovereenkomst. Deze bepaling moet drie elementen bevatten waaruit volgt:

1. op welke manier wordt vastgesteld of er goodwill in de onderneming aanwezig is;
2. welke waarderingsmethode wordt gebruikt om de omvang van de goodwill te berekenen; 
3. hoe de vergoeding van de goodwill bij de beëindiging van de franchiseovereenkomst is geregeld wanneer de onderneming door de franchisegever wordt voortgezet. 

De franchisegever en franchisenemer zijn dus verplicht om bij het aangaan van de samenwerking al vast te leggen hoe zij omgaan met de opgebouwde waarde wanneer de franchisegever de onderneming van de franchisenemer op enig moment wenst voort te zetten of te laten voortzetten. Dit voorkomt dat de franchisenemer investeert in zijn onderneming, om vervolgens met lege handen te staan wanneer de franchisegever de winkel of het klantenbestand van de franchisenemer overneemt.

De wettelijke regeling bepaalt niet hoe de goodwill wordt vastgesteld. Daarom is het essentieel dat uit de franchiseovereenkomst volgt voor welke waarderingsmethode er is gekozen.

Waarderingsmethoden
Goodwill kan op verschillende manieren worden gewaardeerd. Van belang is in ieder geval dat bij het sluiten van de franchiseovereenkomst vastligt hoe de waarde van de goodwill wordt bepaald. Dat kan op basis van onder andere:

1. de historische goodwill methode;
2. de toekomstige goodwill methode;
3. de rentabiliteitswaarde;
4. de intrinsieke waarde; en
5. de Discounted Cash Flow-methode (DCF).

In het arrest van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden is bepaald dat het ook is toegestaan om bijvoorbeeld een gemiddelde van drie waarderingsmethoden te gebruiken (ECLI:NL:GHARL:2022:6164).

Verder kan in de franchiseovereenkomst worden bepaald dat een deskundige de waarde van de goodwill op een later moment vaststelt. Wordt van deze mogelijkheid gebruikgemaakt, dan is het wel van belang om in dat geval ook vast te leggen op basis van welke methode de onderneming wordt gewaardeerd. Daarmee wordt voorkomen dat daarover discussie ontstaat op het moment dat de goodwill moet worden bepaald.

Welke methode passend is, hangt af van de aard van de onderneming, de beschikbare financiële gegevens en de mate waarin toekomstige verdiencapaciteit relevant is.

Toerekening goodwill aan franchisenemer of aan franchisegever
Een belangrijk aandachtspunt is dat een in de franchiseovereenkomst vastgelegde waarderingsmethode nog niet betekent dat er ook daadwerkelijk goodwill aanwezig is. Eerst moet worden vastgesteld of sprake is van goodwill en, zo ja, aan wie die goodwill kan worden toegerekend. 

In een uitspraak van de Rechtbank Midden-Nederland heeft de rechter uiteengezet dat, als er goodwill aanwezig is, deze niet automatisch toekomt aan de franchisegever (ECLI:NL:RBMNE:2025:3032). Het is aan de franchisenemer om zijn aanspraak op de aanwezige goodwill te onderbouwen en daarbij aan te tonen dat deze aan de franchisenemer is toe te rekenen. Daarbij is door de rechter ingegaan op het verschil tussen hard franchise en soft franchise: bij hard franchise is de formule doorgaans strak voorgeschreven en is de waarde vaker verbonden aan het merk en de uniforme werkwijze. In dat geval is de naamsbekendheid voor een belangrijk deel toe te rekenen aan de franchisegever. Bij soft franchise is er vaak meer ruimte voor eigen ondernemerschap, waardoor juist de persoonlijke inzet van de franchisenemer zwaarder kan wegen bij de toerekening van goodwill. 

Wat als de goodwillregeling ontbreekt?
Ondanks het feit dat wettelijk is bepaald dat in iedere franchiseovereenkomst een goodwillregeling moet zijn opgenomen, kan het voorkomen dat een overeenkomst geen goodwillregeling bevat, of dat de opgenomen regeling in strijd is met de wettelijke eisen en daardoor nietig is. 

Het gevolg is dat de rechter moet beoordelen hoe de ontbrekende of nietige regeling moet worden ingevuld. Daarbij spelen onder meer de redelijkheid en billijkheid en de wettelijke norm van goed franchisegeverschap en goed franchisenemerschap een rol. Op de wijze waarop vervolgens de waarde van de goodwill zal worden vastgesteld, hebben de franchisegever en franchisenemer geen invloed meer: in de meeste gevallen zal de rechter een deskundige aanwijzen om de goodwill te waarderen. Een ontbrekende of nietige goodwillregeling kan dan ook betekenen dat de uiteindelijke vergoeding anders uitvalt dan partijen vooraf hadden verwacht. Ook kan dit tot gevolg hebben dat de afwikkeling van de franchiseovereenkomst een langdurige kwestie wordt.

Gewijzigde omstandigheden
Zelfs wanneer de franchiseovereenkomst een goede goodwillbepaling kent, kunnen er nog altijd omstandigheden zijn die van invloed zijn op de goodwill. Hierbij kan gedacht worden aan de aantasting van de goede naam van de franchisegever of franchisenemer, maar ook aan gewijzigde economische omstandigheden zoals tijdens de coronaperiode, toen klanten ondernemingen niet of beperkt konden bezoeken. Het is daarom goed om in de franchiseovereenkomst vast te leggen hoe de goodwillregeling bij het intreden van bepaalde omstandigheden kan worden aangepast en periodiek te bespreken of de opgenomen goodwillbepaling nog recht doet aan de huidige omstandigheden.

Zorg voor een duidelijke goodwillbepaling
Goodwill verdient bij franchising al aandacht bij het opstellen van de franchiseovereenkomst, niet pas bij beëindiging van de samenwerking. Een heldere regeling voorkomt discussie over de aanwezigheid, waardering en vergoeding van goodwill en biedt beide partijen duidelijkheid.

Wijn & Stael beschikt over een gespecialiseerd franchiseteam dat zowel franchisegevers als franchisenemers bijstaat bij de totstandkoming, uitvoering en eventuele beëindiging van franchiserelaties. Heeft u vragen over goodwill, de beoordeling van een goodwillregeling of de afwikkeling van een franchiserelatie bij overname of beëindiging? Neem dan gerust contact met ons op.