Inleiding
Een bestuurder neemt dagelijks beslissingen namens de onderneming. Gaan zaken mis, dan kan dat in uitzonderlijke gevallen leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid. Zo kunnen bestuurders in faillissementssituaties geconfronteerd worden met een vordering van het boedeltekort van de curator. Dat kan over grote bedragen gaan. Veel bestuurders vertrouwen in dat geval op aan hen verleende decharge, een afspraak met de (algemene vergadering van de) vennootschap dat zij worden gevrijwaard voor dergelijke claims, of een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering (D&O-verzekering). Deze beschermingsmechanismen bieden niet altijd de zekerheid die wordt verondersteld.
In deze blogserie nemen we u mee langs enkele belangrijkste aandachtspunten rondom de D&O-verzekering. In deze eerste blog bespreken we welke persoonlijke risico's een bestuurder loopt en hoe decharge, een vrijwaring en een D&O-verzekering daartegen bescherming kunnen bieden. In de tweede blog staat de vraag centraal of uw D&O-verzekering nog passend is: is de verzekerde som hoog genoeg en sluit de dekking nog aan bij uw onderneming? In de derde blog gaan we in op het claims made-karakter van de verzekering, het belang van een tijdige melding en de risico's van oversluiten. Tot slot bespreken we in de vierde blog hoe een claim wordt behandeld nadat deze is ingesteld.
Wanneer loopt een bestuurder persoonlijke risico’s?
De drempel voor aansprakelijkheid van bestuurders is hoog. Bestuurders kunnen niet voor iedere verkeerde beslissing aansprakelijk worden gehouden, maar onder bijzondere omstandigheden kunnen zij wel persoonlijk worden aangesproken voor hun handelen als bestuurder. Bestuurders kunnen bijvoorbeeld aansprakelijk zijn tegenover de vennootschap zelf wegens onbehoorlijke taakvervulling, maar ook tegenover derden, zoals schuldeisers of leveranciers. In geval van faillissement kan een curator het boedeltekort op bestuurders verhalen wanneer sprake is van kennelijk onbehoorlijk bestuur. Ook zijn er bijzondere schuldeisers zoals bedrijfstakpensioenfondsen en de belastingdienst die over (vergaande) mogelijkheden beschikken om bestuurders aansprakelijk te stellen.
Zelfs wanneer uiteindelijk blijkt dat een bestuurder geen verwijt kan worden gemaakt, kunnen de kosten van juridische bijstand aanzienlijk oplopen. De kosten van verweer vormen daarom vaak al een risico op zichzelf. Om die reden treffen veel ondernemingen en bestuurders aanvullende beschermingsmaatregelen zoals een vrijwaring en/of D&O-verzekering.
Bescherming door decharge of een vrijwaring
Decharge houdt in dat de vennootschap de bestuurders (en/of commissarissen) niet zal aanspreken voor de gevolgen van het gevoerde beleid. Decharge heeft dus alleen interne werking. Bovendien ziet decharge alleen op de gegevens die ten tijde van het verlenen van de decharge bekend waren en dus bijvoorbeeld niet op opzettelijke/frauduleuze handelingen door het bestuur (en/of commissarissen). Decharge is een belangrijke bescherming voor bestuurders en commissarissen (die te goeder trouw hebben gehandeld).
Op grond van een vrijwaring verbindt de vennootschap zich ertoe om bepaalde financiële gevolgen van een aansprakelijkstelling voor haar rekening te nemen.
Wordt een bestuurder aangesproken en moet zij juridische bijstand inschakelen of een schadevergoeding betalen, dan moet de vennootschap deze kosten onder omstandigheden vergoeden. Een vrijwaring kan zijn opgenomen in de statuten, maar wordt ook regelmatig apart overeengekomen tussen de bestuurder en de vennootschap.
Een vrijwaring biedt bestuurders dus een belangrijke bescherming. Toch kent deze bescherming ook beperkingen. Zo bestaat er discussie over de vraag in hoeverre een bestuurder een beroep kan doen op een vrijwaring wanneer hem een ernstig verwijt kan worden gemaakt. Daarnaast schuilt in faillissementssituaties een belangrijk risico. Wanneer de vennootschap insolvent raakt, is een vrijwaring minder waard dan gedacht. Daarmee ontstaat een paradox. Juist in de situaties waarin een vrijwaring het hardst nodig is, biedt zij dus niet altijd voldoende bescherming. Dat verklaart waarom veel ondernemingen daarnaast een D&O-verzekering afsluiten. Maar wat voegt een dergelijke verzekering toe?
De D&O-verzekering
Een vrijwaring en een D&O-verzekering hebben hetzelfde doel, namelijk het beschermen van bestuurders tegen de financiële gevolgen van aansprakelijkheidsclaims. Het verschil zit in de partij die de bescherming biedt. Bij een vrijwaring neemt de vennootschap die financiële gevolgen voor haar rekening. Bij een D&O-verzekering wordt dit risico (gedeeltelijk) overgenomen door de verzekeraar. In de situaties waarin een vrijwaring onvoldoende bescherming biedt, kan een D&O-verzekering een belangrijke aanvullende vangnetfunctie vervullen. Vrijwaring en verzekering moeten dan ook niet als alternatieven worden gezien. Beide beschermingsmechanismen hebben hun eigen functie én hun eigen beperkingen. Door deze mechanismen te combineren wordt de bestuurder zo goed mogelijk beschermd tegen de financiële gevolgen van aansprakelijkheidsclaims.
Een D&O-verzekering kan op verschillende manieren bescherming bieden. In sommige gevallen kan de bestuurder zelf rechtstreeks aanspraak maken op dekking wanneer hij of zij persoonlijk aansprakelijk wordt gesteld. De verzekering kan in dat geval, afhankelijk van de polisvoorwaarden, de kosten van juridische bijstand en eventuele veroordelingen tot schadevergoeding betalen. Ook zijn er verzekeringen die (ook) dekking bieden aan de vennootschap, wanneer deze de bestuurder op grond van een vrijwaringsregeling schadeloos heeft gesteld. Het is altijd raadzaam om de voorwaarden van de verzekering om te kijken of die bepaalde beperkingen in dekking kent.
Tot slot
Een D&O-verzekering vormt dus een stevig vangnet, maar alleen als de verzekering ook daadwerkelijk (toereikende) dekking biedt. Een verzekering die enkele jaren geleden passend was, hoeft dat vandaag niet meer te zijn. Daarom staan we hierbij stil in de volgende blog. We bespreken onder meer of de verzekerde som toereikend is en wat er gebeurt als de onderneming verandert.