Aangemaakt: 26 februari 2026

Blog Collectieve acties - deel 2: Rechtsmacht bij buitenlandse gedaagden

English version below

In deze blogreeks staan wij stil bij verschillende aspecten van collectieve acties in Nederland. In deze blog staat de vraag centraal of (en onder welke voorwaarden) de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft wanneer een buitenlandse partij wordt aangesproken in een collectieve actie.

Buitenlandse gedaagden
Het komt regelmatig voor dat één of meer buitenlandse gedaagden in een collectieve actie worden aangesproken. Het is zelfs mogelijk dat alle gedaagden buitenlands zijn. In deze gevallen is telkens van belang of de Nederlandse rechter bevoegd is om de zaak te behandelen. Met andere woorden: heeft de Nederlandse rechter rechtsmacht?

Ambtshalve beoordeling van rechtsmacht
De Nederlandse rechter moet ambtshalve beoordelen of hij rechtsmacht heeft, ook als geen van de gedaagden zich beroept op het ontbreken daarvan. In de praktijk zijn de regels over rechtsmacht in de Brussel I bis-Verordening (“Brussel I bis”) en in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (“Rv”) daarbij het belangrijkst. Als vuistregel geldt dat Brussel I bis van toepassing is wanneer de gedaagde is gevestigd in een EU-lidstaat. Als de gedaagde niet in een EU-lidstaat is gevestigd, zullen doorgaans de Rv-bepalingen van toepassing zijn.[1] Wij gaan in deze blog in op een aantal relevante Brussel I bis-bepalingen.

Bijzondere regels voor rechtsmacht in collectieve acties?
Brussel I bis geeft geen bijzondere regels voor collectieve acties. Meerdere rechtbanken gingen bij de beoordeling van hun rechtsmacht op grond van Brussel I bis daarom uit van de hypothetische situatie dat de personen van wie de belangen werden behartigd zelf de betreffende rechtsvorderingen zouden hebben ingesteld (zie bijvoorbeeld de uitspraken in de collectieve acties tegen Stellantis, AbbVie en Apple).

Art. 7 Brussel I bis
Art. 7 Brussel I bis biedt verschillende grondslagen voor rechtsmacht van de Nederlandse rechter. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen vorderingen op grond van onrechtmatige daad en vorderingen die voortvloeien uit een overeenkomst.

Vorderingen op grond van onrechtmatige daad

Ten aanzien van vorderingen op grond van onrechtmatige daad bepaalt artikel 7 lid 2 Brussel I bis dat de rechter van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan of zich kan voordoen rechtsmacht heeft.[2] Uit vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU (“HvJ EU”) volgt dat het hierbij zowel kan gaan om de plaats waar de schade werd veroorzaakt (Handlungsort) als de plaats waar de schade is ingetreden (Erfolgsort).

Over de plaats van het schadebrengende feit ontstaat regelmatig discussie. Een voorbeeld daarvan is de collectieve actie tegen Apple. In deze zaak worden entiteiten van Apple uit Ierland en de Verenigde Staten ervan beschuldigd buitensporige commissies te hebben ingehouden op verkopen via de Nederlandse App Store. Apple betoogde onder meer dat de Nederlandse rechter niet bevoegd is, omdat het schadebrengende feit zich niet in Nederland zou hebben voorgedaan.[3] De Rechtbank Amsterdam stelde prejudiciële vragen aan het HvJ EU over de uitleg van onder meer artikel 7 lid 2 Brussel I bis. Het HvJ EU gaf aan dat de virtuele ruimte die de Nederlandse App Store vormt en waarbinnen de aankopen plaatsvonden, overeenkomt met het gehele grondgebied van Nederland. Schade die door aankopen in die App Store is geleden, is daarom in Nederland ingetreden. Hieruit volgt dat de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft.

Vorderingen die voortvloeien uit een overeenkomst
Ten aanzien van vorderingen die voortvloeien uit een overeenkomst bepaalt artikel 7 lid 1 Brussel I bis dat de rechter van de plaats waar de betreffende verbintenis is uitgevoerd of moet worden uitgevoerd rechtsmacht heeft.[4]

Hoewel dit op het eerste gezicht een eenvoudige regeling lijkt, ontstaat in de praktijk vaak discussie over de plaats van uitvoering. Dit was bijvoorbeeld het geval in de collectieve actie tegen Airbnb. In deze zaak bestond de uitvoering van de overeenkomst uit het aanbieden en opereren van een onlineplatform. Airbnb stelde dat deze uitvoering plaatsvond in Ierland, van waaruit het platform werd beheerd. De belangenorganisatie die de vordering instelde meende echter dat de uitvoering van de overeenkomst in Nederland plaatsvond, omdat Nederlandse consumenten het platform gebruikten. De rechtbank oordeelde dat het feit dat consumenten in Nederland gebruikmaakten van het wereldwijd toegankelijke platform, geen voldoende voorspelbare aanknopingsfactor was. Het feit dat het platform vanuit Ierland werd beheerd, achtte de rechtbank wel een geschikte aanknopingsfactor. De rechtbank oordeelde daarom dat Ierland de plaats van uitvoering was en verklaarde zich onbevoegd.

Rechtsmacht gekoppeld aan Nederlandse ankergedaagde
Het komt regelmatig voor dat zowel Nederlandse als buitenlandse gedaagden tegelijkertijd worden aangesproken in een collectieve actie. Artikel 8 lid 1 Brussel I bis bepaalt dat de Nederlandse rechter bevoegd kan zijn jegens alle gedaagden, mits (i) ten minste één gedaagde in Nederland woont of gevestigd is en (ii) tussen de vorderingen jegens de verschillende gedaagden een zo nauwe band bestaat dat een goede rechtsbedeling vraagt om gelijktijdige behandeling en berechting.[5] Als aan deze voorwaarden is voldaan, kan de rechtsmacht ten aanzien van buitenlandse gedaagden gekoppeld worden aan de rechtsmacht met betrekking tot een Nederlandse gedaagde. Die Nederlandse gedaagde wordt in dat geval ook wel ‘ankergedaagde’ genoemd. Uit jurisprudentie volgt (daarnaast) dat het voor buitenlandse gedaagden voldoende voorzienbaar moet zijn dat zij opgeroepen kunnen worden voor de rechtbank die bevoegd is ten aanzien van een Nederlandse gedaagde (Airbus).

De vereiste voorzienbaarheid leidt geregeld tot discussies. Dit was bijvoorbeeld het geval in de collectieve actie die werd ingesteld door Stichting Elco Foundation.[6] In deze zaak worden gedaagden uit Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Zwitserland en Japan ervan beschuldigd dat zij (gezamenlijk) op onrechtmatige wijze rentebenchmarks (EURIBOR en LIBOR) hebben gemanipuleerd. Het Hof Amsterdam oordeelde dat het voor de buitenlandse gedaagden redelijkerwijs voorzienbaar moet zijn geweest dat zij voor een vordering met betrekking tot vermeende onregelmatigheden bij de vaststelling van JPY LIBOR voor het gerecht van een andere panelbank zouden kunnen worden gedagvaard. De Advocaat-Generaal concludeerde over de voorzienbaarheid in die zaak dat het oordeel van het Hof Amsterdam juist was, met name omdat hij meent dat de voorzienbaarheid van rechtsmacht wordt verondersteld als is voldaan aan de voorwaarden voor de toepassing van art. 8 sub 1 Brussel I bis. De A-G meent ook dat het niet gaat om de voorzienbaarheid voor de medegedaagden zelf, maar om de abstracte voorzienbaarheid van ‘een gemiddeld oordeelkundig verweerder’, dus een “geobjectiveerd” criterium. Wij houden in de gaten of de Hoge Raad hetzelfde oordeelt over de vraag of “voorzienbaarheid” een apart criterium betreft en of dit een “geobjectiveerde” toets is.

Wanneer een buitenlandse gedaagde in Nederland wordt betrokken in een collectieve actie, moet de vraag worden gesteld of de Nederlandse rechter wel rechtsmacht heeft.

Conclusie
Wanneer een buitenlandse gedaagde in Nederland wordt betrokken in een collectieve actie, moet de vraag worden gesteld of de Nederlandse rechter wel rechtsmacht heeft. De Nederlandse rechter moet uit zichzelf beoordelen of hij rechtsmacht heeft, maar in de praktijk is het voor gedaagden aan te raden om nauwkeurig te onderbouwen waarom de Nederlandse rechter géén rechtsmacht heeft.

Wij houden de relevante ontwikkelingen in de rechtspraak in verband met rechtsmacht en collectieve acties in het algemeen nauwlettend voor u in de gaten. Wilt u hier meer over weten? Neem dan contact op met Leonore Bruining (L.Bruining@wijnenstael.nl) of Daniël Vissers (D.Vissers@wijnenstael.nl).

[1] Op dit uitgangspunt bestaan uitzonderingen. Zo kan Brussel I bis in bepaalde gevallen ook bij gedaagden buiten de EU worden toegepast, bijvoorbeeld als de eisende partij een in een lidstaat woonachtige consument of een gewoonlijk in een lidstaat werkende werknemer is. Ook wanneer partijen gezamenlijk hebben gekozen voor de Nederlandse rechter, kan sprake zijn van rechtsmacht. Voor deze blog strekt het te ver om alle uitzonderingen te benoemen. In specifieke gevallen zou rechtsmacht daarnaast door een verdrag geregeld kunnen worden. Op die mogelijkheid gaan wij in deze blog niet verder in.
[2] Voor gedaagden buiten de EU bevat artikel 6 aanhef en onder e Rv een grotendeels met artikel 7 lid 2 Brussel I bis vergelijkbare bepaling.
[3] Ten aanzien van de entiteit uit de Verenigde Staten moest bevoegdheid gebaseerd worden op art. 6 onder e Rv, ten aanzien van de Ierse entiteit op art. 7 lid 2 Brussel I bis.
[4] Voor gedaagden buiten de EU bevat artikel 6 aanhef en onder a Rv een grotendeels met artikel 7 lid 1 Brussel I bis vergelijkbare bepaling.
[5] Voor gedaagden buiten de EU bevat artikel 7 lid 1 Rv een grotendeels met artikel 8 lid 1 Brussel I bis vergelijkbare bepaling.
[6] Voor de volledigheid merken wij op dat dit niet een zaak onder de WAMCA, maar onder de oude WCAM betreft.

English version below .

Betrokken(en)

Meer weten over Collectieve acties?

Klik hier

Blog Class actions - part 2: Jurisdiction over Foreign Defendants

In this blog series, we consider various aspects of class actions in the Netherlands. In this blog, we focus on the question whether (and under what conditions) the Dutch courts have jurisdiction when a foreign party is summoned in a class action.

Foreign defendants
It is not uncommon for one or more foreign defendants to be summoned in a Dutch class action. It is even possible that none of the defendants are Dutch. In such cases, a key issue is whether the Dutch courts are competent to hear the case. In other words: do the Dutch courts have jurisdiction?

Ex officio assessment of jurisdiction
A Dutch court must assess ex officio whether it has jurisdiction, even if none of the defendants invokes a lack of jurisdiction. In practice, the rules on jurisdiction in the Brussels I bis Regulation (“Brussels I bis”) and in the Dutch Code of Civil Procedure (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, “DCCP”) are the most important. As a rule of thumb, Brussels I bis applies where the defendant is domiciled in an EU Member State. If the defendant is not domiciled in an EU Member State, the provisions of the DCCP will generally apply.[1] In this blog, we address several relevant provisions of Brussels I bis.

Are there any special rules for jurisdiction in class actions?
Brussels I bis does not lay down special rules for class actions. Several Dutch courts, when assessing their jurisdiction under Brussels I bis, therefore proceeded on the basis of the hypothetical situation that the persons whose interests were represented in the class action had themselves brought the relevant claims (see, for example, the judgments in the class actions against Stellantis, AbbVie and Apple).

Article 7 Brussels I bis
Article 7 Brussels I bis offers several bases for Dutch courts to assume jurisdiction. It distinguishes between tort claims and claims relating to a contract.

Claims in tort
As regards tort claims, Article 7(2) Brussels I bis provides that the court of the place where the harmful event occurred or may occur has jurisdiction.[2] According to standing case law of the Court of Justice of the European Union (“CJEU”), this covers both the place where the damage was caused (Handlungsort) and the place where the damage occurred (Erfolgsort).

There is frequent debate about what the place of the harmful event is. An example is the class action against Apple. In these proceedings, Apple entities from Ireland and the United States were accused of charging excessive commissions on sales through the Dutch App Store. Apple argued, among other things, that the Dutch courts lacked jurisdiction because the harmful event had not occurred in the Netherlands.[3] The Amsterdam District Court requested a preliminary ruling of the CJEU regarding the interpretation of, inter alia, Article 7(2) Brussels I bis. The CJEU held that the virtual space constituted by the Dutch App Store, within which the purchases took place, corresponds to the entire territory of the Netherlands. Damage suffered through purchases in that App Store therefore occurred in the Netherlands. This means that the Dutch courts have jurisdiction.

Claims arising out of a contract
As regards claims arising out of a contract, Article 7(1) Brussels I bis provides that the courts of the place where the obligation in question was performed or must be performed have jurisdiction.[4]

Although this appears straightforward, disputes about the place of performance often arise. This was the case, for example, in the class action against Airbnb. In these proceedings, the performance of the contract consisted of offering and operating an online platform. Airbnb argued that this performance took place in Ireland, from where the platform was administered. The interest organization which initiated this class action maintained that performance took place in the Netherlands, because Dutch consumers used the platform. The court held that the fact that consumers in the Netherlands used a globally accessible platform was not a sufficiently foreseeable connecting factor. By contrast, the court considered the platform’s administration from Ireland to be an appropriate connecting factor. The court therefore held that Ireland was the place of performance and declared that it lacked jurisdiction.

Jurisdiction linked to a Dutch anchor defendant
It is common for both Dutch and foreign defendants to be summoned together in a class action. Article 8(1) Brussels I bis provides that the Dutch courts may have jurisdiction over all defendants, provided that (i) at least one defendant is domiciled in the Netherlands and (ii) the claims against the various defendants are so closely connected that it is expedient to hear and determine them together to avoid the risk of irreconcilable judgments resulting from separate proceedings.[5] If these conditions are met, jurisdiction over foreign defendants may be tied to jurisdiction over a Dutch defendant. That Dutch defendant is then referred to as the “anchor defendant”. Case law further indicates that it must be reasonably foreseeable to the foreign defendants that they could be summoned before the court that has jurisdiction over the Dutch co‑defendant (Airbus).

The requirement of foreseeability regularly gives rise to debate. This was the case, for example, in the class action brought by Stichting Elco Foundation.[6] In these proceedings, defendants from the Netherlands, the United Kingdom, Switzerland and Japan were accused of (jointly) manipulating interest rate benchmarks (EURIBOR and LIBOR) unlawfully. The Amsterdam Court of Appeal held that it must have been reasonably foreseeable to the foreign defendants that they could be summoned, for a claim concerning alleged irregularities in the setting of JPY LIBOR, before the courts of the place where a fellow panel bank is domiciled. The Advocate General concluded that the Court of Appeal’s view on foreseeability was correct, particularly because, in his opinion, foreseeability of jurisdiction is presumed when the conditions for applying Article 8(1) Brussels I bis are satisfied. The Advocate General also takes the view that the question is not whether subjective foreseeability existed for the co‑defendants themselves, but rather whether there was abstract foreseeability for ‘an average reasonably prudent defendant’. That is an objective criterion. We are monitoring whether the Supreme Court will adopt the same view as to whether “foreseeability” is a separate criterion, and whether it is an objective test.

Conclusion
Where a foreign defendant is involved in a class action in the Netherlands, the question should always be asked whether the Dutch courts have jurisdiction. The Dutch courts must assess this ex officio, but in practice defendants are well advised to set out carefully and specifically why the Dutch courts lack jurisdiction.

We are closely monitoring relevant developments in case law concerning jurisdiction and class actions in general. Would you like to know more about this? Please contact Leonore Bruining (L.Bruining@wijnenstael.nl) or Daniël Vissers (D.Vissers@wijnenstael.nl).

[1] Exceptions exist to this principle. For instance, Brussels I bis may, in certain circumstances, also be applied to defendants outside the EU, such as when the claimant is a consumer resident in a Member State or an employee who habitually works in a Member State. Jurisdiction may also arise when the parties have jointly chosen the Dutch courts. It would go beyond the scope of this blog to list all exceptions. In specific cases, jurisdiction could additionally be governed by a treaty. This blog does not further address that possibility.
[2] For defendants outside the EU, Article 6(e) DCCP contains a provision largely comparable to Article 7(2) of Brussels I bis.
[3] With regard to the entity from the United States, jurisdiction had to be based on Article 6(e) DCCP, while for the Irish entity it had to be based on Article 7(2) of Brussels I bis.
[4] For defendants outside the EU, Article 6(a) DCCP contains a provision largely comparable to Article 7(1) of Brussels I bis.
[5] For defendants outside the EU, Article 7(1) DCCP contains a provision largely comparable to Article 8(1) of Brussels I bis.
[6] For the sake of completeness, we note that this does not concern a case under the Settlement of Mass Claims in Collective Actions Act (Wet collectieve afwikkeling massaschade in collectieve actie (WAMCA)), but rather under the former Collective Settlement of Mass Claims Act (Wet collectieve afwikkeling massaschade (WCAM)).