Aangemaakt: 28 januari 2026

Blog Collectieve acties - deel 1: Representativiteit onder de WAMCA

English version below

In deze blogreeks staan wij stil bij verschillende aspecten van collectieve acties in Nederland. In deze blog starten wij met een belangrijk ontvankelijkheidsvereiste: wanneer is een belangenorganisatie voldoende representatief om een collectieve actie in te mogen stellen?

Ratio representativiteitsvereiste
Een belangrijk kenmerk van collectieve acties is dat een stichting of een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid (hier aangeduid als ‘belangenorganisatie’) een rechtsvordering kan instellen ter bescherming van de belangen van haar achterban.

Als waarborg voor de belangen van die achterban vereist de wet onder meer dat de belangenorganisatie voldoende representatief is, gelet op de achterban en de omvang van de vertegenwoordigde vorderingen. Dit representativiteitsvereiste voorkomt dat iedere willekeurige organisatie kan optreden voor de belangen van een door haar gestelde achterban, zonder daadwerkelijke steun daarvan.

Als niet aan het representativiteitsvereiste wordt voldaan, volgt niet-ontvankelijkheid. Dit betekent eenvoudig gezegd dat de rechter de zaak niet inhoudelijk behandelt.

Invulling representativiteitsvereiste
Wanneer is een belangenorganisatie dan (on)voldoende representatief? De wetgever laat de invulling van het representativiteitsvereiste grotendeels over aan de rechter. Rechtspraak op dit gebied is divers en casuïstisch. Ook in het rapport van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum, genaamd ‘5 jaar WAMCA - Evaluatie Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (2020-2025)’, wordt benoemd dat onduidelijkheden bestaan over de interpretatie van het representativiteitsvereiste. Uit bestaande rechtspraak zijn echter verschillende criteria af te leiden die in dit kader relevant zijn. Dit kunnen zowel kwantitatieve als kwalitatieve criteria zijn. Hieronder geven wij daarvan een aantal belangrijke voorbeelden.

Kwantitatieve criteria representativiteitsvereiste
Kwantitatieve criteria zien op de cijfermatige onderbouwing van de representativiteit. In de memorie van toelichting lichtte de wetgever al toe dat een belangenorganisatie kwantitatief gezien voor een groot genoeg deel van de mogelijke belanghebbenden moet opkomen. Het Hof Amsterdam oordeelde dat een ‘niet te verwaarlozen aantal personen’ dat tot de gestelde achterban behoort, achter de collectieve vordering moet staan (Oracle & Salesforce).

Of aan de kwantitatieve criteria voor representativiteit is voldaan, is afhankelijk van verschillende omstandigheden. Hierbij is bijvoorbeeld relevant hoeveel leden zich bij de belangenorganisatie hebben aangesloten en hoeveel personen te kennen hebben gegeven de collectieve vordering te steunen. Het gaat vaak om relatieve aantallen ten opzichte van de totale groep belanghebbenden. In Airbus oordeelde de Rechtbank bijvoorbeeld dat een percentage van minder dan 0,1 % van de beleggers dat zich aangesloten had onvoldoende was. Ook absolute aantallen kunnen van belang zijn, zoals in de TikTok-zaak, waarin het percentage belanghebbenden dat was aangesloten bij de belangenorganisaties uiteenliep van 8,7% tot ongeveer 1%. De rechtbank overwoog dat deze aantallen ten opzichte van het gestelde aantal TikTok-gebruikers relatief klein waren, maar kwam tot het oordeel dat de absolute aantallen aangesloten belanghebbenden (75.557 voor SOMI, 50.350 voor STBYP en 44.742 voor SMC) voldoende waren om ieder van de stichtingen representatief te achten (TikTok). Daarnaast kan het aantal likes dat een bericht over de collectieve actie op de website van een belangenorganisatie oplevert van belang zijn voor de representativiteit (Oracle & Salesforce).

Het door de rechter verlangde bewijs voor de kwantitatieve onderbouwing van de representativiteit lijkt te verschillen. Een door de belangenorganisatie zelf opgesteld overzicht van de achterban werd voldoende geacht in de zaak Vattenfall. Er zijn echter ook zaken waarin daarvoor een accountantsverklaring nodig was (Google Play Store).

Als waarborg voor de belangen van de achterban vereist de wet dat de belangenorganisatie voldoende representatief is, gelet op de achterban en de omvang van de vertegenwoordigde vorderingen.

Kwalitatieve criteria representativiteitsvereiste
Kwalitatieve criteria zien minder op de cijfermatige onderbouwing van de representativiteit, maar meer op de eigenschappen van de belangenorganisatie zelf en de relatie tussen de belangenorganisatie en haar achterban. De expertise, kennis en ervaring van de belangenorganisatie, bijvoorbeeld in de vorm van eerdere procedures, protesten en (media-)campagnes, kunnen hierbij meewegen. Ook de steun van andere belangenorganisaties (Oracle & Salesforce) en (financiële) steun van charitatieve instellingen kunnen van belang zijn.

Kwalitatieve criteria zijn in de praktijk in het bijzonder van belang wanneer een belangenorganisatie niet opkomt voor een gedefinieerde groep, maar voor een algemeen belang. In dergelijke gevallen is het doorgaans minder eenvoudig om de groep belanghebbenden te identificeren en om vast te stellen welk deel daarvan de vordering steunt. Cijfermatige onderbouwing van de representativiteit wordt daardoor moeilijker. Uit rechtspraak valt af te leiden dat kwalitatieve criteria in deze gevallen daarom van relatief groter belang zijn. Bij algemeenbelangacties geldt als uitgangspunt dat de belangenorganisatie een ‘adequate spreekbuis’ voor de belanghebbenden moet zijn.

De Hoge Raad heeft zich in het kader van de vraag of een ideële belangenorganisatie belang heeft bij voeging aan de kant van de gedaagde al gebogen over de vraag welke eisen aan de representativiteit van een dergelijke organisatie gesteld moeten worden (Shell). Het ging hier om een recent opgerichte ideële belangenorganisatie (Stichting Milieu en Mens). Voldoende was dat de belangenorganisatie uitvoering gaf aan haar statutaire doelomschrijving door informatie-uitwisseling op haar website, debat via sociale media en andere mediakanalen, brainstormsessies onder experts en deelname aan en organisatie van symposia en andere vormen van democratisch debat. Ook organiseerde Stichting Milieu en Mens regelmatig bijeenkomsten voor steunbetuigers en andere belangstellenden en had zij tijdens haar nog korte bestaan vele steunbetuigingen, donaties en blijken van sympathie ontvangen. Voor een ideële belangenorganisatie was dit voldoende om zich te mogen voegen aan de zijde van Shell als oorspronkelijk gedaagde. Of dit ook voldoende zou zijn geweest als Stichting Milieu en Mens eiseres zou zijn in een collectieve actie, is daarmee niet gegeven.

Conclusie
De representativiteit van belangenorganisaties is een belangrijk ontvankelijkheidsvereiste in collectieve acties. De wetgever heeft hiermee willen voorkomen dat iedere belangenorganisatie zomaar namens een door haar gestelde achterban kan optreden. Omdat de wet op dit vlak beperkt richting geeft, moet het beoordelingskader voornamelijk uit rechtspraak worden afgeleid. Die rechtspraak is nog in ontwikkeling, maar toont dat zowel kwantitatieve als kwalitatieve criteria een rol spelen.

Belangenorganisaties moeten aantonen dat aan het representativiteitsvereiste is voldaan, bijvoorbeeld door het overleggen van een overzicht van aangesloten personen, steunbetuigingen en likes. De vraag wat hiervoor voldoende is, is nog niet geheel uitgekristalliseerd. Rechtspraak over dit onderwerp biedt daarom verschillende handvatten om de representativiteit van een belangenorganisatie onderbouwd te betwisten.

Wij houden de relevante ontwikkelingen in de rechtspraak in verband met het representativiteitsvereiste en collectieve acties in het algemeen nauwlettend voor u in de gaten. Wilt u hier meer over weten? Neem dan contact op met Leonore Bruining (L.Bruining@wijnenstael.nl) of Daniël Vissers (D.Vissers@wijnenstael.nl).

English version below .

Betrokken(en)

Meer weten over Collectieve acties?

Klik hier

Blog Class actions - part 1: Representativeness under the WAMCA

In this blog series, we consider various aspects of class actions in the Netherlands. In this blog, we start with an important admissibility requirement: when is an interest organization sufficiently representative to be allowed to initiate a class action under the Act on Collective Damages in Class Actions (WAMCA)?

Ratio representativeness requirement
An important feature of class actions is that a foundation (stichting) or association with full legal capacity (vereniging met volledige rechtsbevoegdheid) (further referred to as an 'interest organization’ (belangenorganisatie)) can bring legal proceedings to protect those whose interests are represented (the “class”).

To safeguard the interests of the class, the law requires that the interest organization is sufficiently representative, taking into account the represented parties and the scope of the claims represented. This representativeness requirement prevents that any given organization can act on behalf of the interests of the parties it allegedly represents without their actual support.

In case the representativeness requirement is not met, the claim will be deemed inadmissible. Put simply, this means that the court will not hear the case on the merits.

Interpretation of the representativeness requirement
Which criteria should be met by an interest organization, in order to be sufficiently representative? The Dutch legislator leaves the interpretation of the representativeness requirement mainly to the courts. Case law on this subject is diverse and case-specific. The report by the Scientific Research and Data Centre (Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum), titled '5 years of WAMCA - Evaluation of the Act on Collective Damages in Class Actions (2020-2025)', also mentions uncertainty about the interpretation of the representativeness requirement. However, various relevant criteria can be derived from existing case law. These can be both quantitative and qualitative criteria. Below, we provide a number of important examples.

Quantitative criteria for the representativeness requirement
Quantitative criteria relate to the numerical substantiation of representativeness. In the explanatory memorandum (Memorie van Toelichting), the legislator already explained that an interest organization must represent a sufficiently large proportion of the class. The Amsterdam Court of Appeal ruled that a 'significant number of persons' belonging to the class must support the collective claim (Oracle & Salesforce).

Whether the quantitative criteria for representativeness are met depends on various circumstances. For example, it is relevant how many represented parties have joined the interest organization and how many parties have shown support for the collective claim. This often relates to numbers relative to the total class. In Airbus, the court ruled that a percentage of less than 0.1 % of investors who had joined the interest organization was insufficient. Absolute numbers can also be relevant, for example in the TikTok-case, in which the percentage of the class which joined the interest organizations ranged from 8.7 % to approximately 1 %. The court considered these numbers relatively small compared to the alleged number of TikTok users, but concluded that the absolute numbers of parties who joined the interest organizations (75,557 for SOMI, 50,350 for STBYP and 44,742 for SMC) were sufficient to consider each of these interest organizations representative (TikTok). In addition, the number of likesthat a message about a class action generates on the website of an interest organization can also be of importance for the representativeness of the interest organization (Oracle & Salesforce).

The evidence required for the quantitative substantiation of representativeness appears to vary. An overview drawn up by the interest organization itself was deemed sufficient in the Vattenfall case. However, there are also cases in which an audit opinion (accountantsverklaring) was required (Google Play Store).

Qualitative criteria for representativeness requirement
Qualitative criteria focus less on the numerical substantiation for representativeness and more on the characteristics of the interest organization itself and the relationship between the interest organization and its supporters. The expertise, knowledge and experience of the interest organization, for example in the form of previous proceedings, protests and (media-)campaigns, may be taken into account. The (financial) support of other interest organizations (Oracle & Salesforce) and charitable organizations may also be important.

In practice, qualitative criteria are particularly important when an interest organization does not represent a defined group, but rather a general interest (algemeen belang). In such cases, it is usually less straightforward to identify the class and to determine which part of that group supports the claim. This makes it more difficult to substantiate representativeness numerically. Case law suggests that qualitative criteria are therefore relatively more important in such cases. In public interest actions (algemeenbelangacties), the starting point is that the interest organization must be an 'adequate mouthpiece' (adequate spreekbuis) for the class.

The Supreme Court has already considered requirements of representativeness in relation to the question whether an idealistic interest organization (ideële belangenorganisatie) is allowed to join the defendant's side in the proceedings (Shell). This case concerned a recently established idealistic interest organization (Stichting Milieu en Mens). The Supreme Court deemed sufficient that the interest organization carried out the purpose clause contained in the articles of association (statutaire doelomschrijving) through the information on its website, debate via social media and other media channels, brainstorming sessions among experts, and participating in and organizing symposia and other forms of democratic debate. Stichting Milieu en Mens also regularly organized meetings for supporters and other interested parties, and during its short existence had received many expressions of support, donations and expressions of sympathy. For an idealistic interest organization, this was sufficient to join the proceedings on the side of Shell (the original defendant). It is not clear whether all of this would be sufficient to meet the criteria of representativeness in case the Stichting Milieu en Mens had been the claimant itself in a class action.

Conclusion
The representativeness of interest organizations is an important admissibility requirement in class actions. The legislator intended to prevent interest organizations from simply acting on behalf of a group it allegedly represents. Given that the law provides limited guidance on the representativeness requirement, the assessment framework is to be derived mainly from (evolving) case law. This case law shows that both quantitative and qualitative criteria play a role in determining whether the representativeness requirement is met.

Interest organizations have to demonstrate that the representativeness requirement is met, for example by submitting an overview of its members or supporters, expressions of support and even likes. It has not yet been fully clarified in case law what actually is sufficient for the representativeness requirement to be met. However, case law does offer various grounds for challenging the representativeness of an interest organization in a substantiated manner.

We are closely monitoring relevant developments in case law relating to the representativeness requirement and class actions in general. Would you like to know more about this? Please contact Leonore Bruining (L.Bruining@wijnenstael.nl) or Daniël Vissers (D.Vissers@wijnenstael.nl).