Een overname of fusie in de zorgsector is nooit alleen een zakelijke beslissing. Naast financiële en organisatorische belangen gelden er in Nederland specifieke wettelijke informatie- en soms zelfs goedkeuringsverplichtingen richting verschillende interne en externe partijen. Deze regels zijn bedoeld om de kwaliteit, continuïteit en toegankelijkheid van zorg te waarborgen. Hieronder vindt u een overzicht van de belangrijkste verplichtingen. 

1. De rol van de NZa
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) houdt toezicht op de zorgmarkt en heeft op grond van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) een centrale rol bij fusies en overnames.

Een zorginstelling die wil fuseren, een andere zorginstelling wil overnemen of onderdeel wordt van een grotere groep, kan verplicht zijn om goedkeuring te vragen aan de NZa voordat de transactie wordt uitgevoerd.

Goedkeuring van de NZa is nodig wanneer:

• De zorginstelling of het concern waartoe de zorginstelling behoort, met tenminste 50 personen zorg verleent in Nederland. 
• De zorghandelingen volgens de Zorgverzekeringswet, de Wet langdurige zorg en de Wet BIG worden uitgevoerd.

De NZa beoordeelt of:

• de betrokken partijen het fusie- of overnameproces zorgvuldig hebben voorbereid;
• cliënten, personeel en eventuele andere stakeholders voldoende zijn betrokken bij het besluit;
• de continuïteit en toegankelijkheid van de zorgverlening niet in gevaar komen.

Pas als de NZa een goedkeuring verleent, mag de transactie juridisch worden afgerond. Het niet naleven van deze meldplicht kan leiden tot boetes.

2. De rol van de ACM
Naast de NZa kan ook de Autoriteit Consument & Markt (ACM) betrokken zijn. Deze toezichthouder houdt toezicht op eerlijke concurrentie en kijkt vanuit het mededingingsrecht of een overname niet leidt tot te veel marktmacht binnen een regio of zorgsegment.

Een fusie of overname moet bij de ACM worden gemeld als:

• de betrokken bedrijven gezamenlijk wereldwijd een jaaromzet hebben van EUR 150 miljoen of meer; en
• minimaal twee van de betrokken bedrijven elk een jaaromzet van EUR 30 miljoen of meer in Nederland hebben.

In de praktijk werkt de NZa zorgspecifieke concentratietoets als een voorportaal: de ACM behandelt de melding pas als er goedkeuring van de NZa is. De ACM kijkt vooral naar concurrentie en marktwerking, terwijl de NZa het zorgbelang centraal stelt.

De ACM beoordeelt of de overname leidt tot een beperking van de concurrentie. Indien dit het geval is, kan de ACM de overname blokkeren. Bij niet-naleving van de meldingsplicht kan een boete worden opgelegd.

3. De Ondernemingsraad
Op grond van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) heeft de ondernemingsraad (OR) adviesrecht bij belangrijke besluiten zoals fusies, overnames of reorganisaties.

Het bestuur van de zorg instelling moet de OR tijdig informeren over de plannen en de gelegenheid geven een advies uit te brengen vóór het besluit definitief wordt genomen. Negeert een instelling dit adviesrecht, dan kan de OR bezwaar maken bij de Ondernemingskamer. In de zorgsector weegt het OR-advies extra zwaar, omdat veranderingen vaak directe gevolgen hebben voor personeel, werkwijze en kwaliteit van zorg.

4. De Cliëntenraad
De Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz 2018) verplicht zorginstellingen om ook de cliëntenraad te raadplegen bij een voorgenomen fusie of overname.

De cliëntenraad vertegenwoordigt de belangen van de patiënten of bewoners en moet kunnen toetsen of hun zorgbelang gewaarborgd blijft. Een bestuur dat deze raad niet tijdig informeert, handelt in strijd met de wet én riskeert reputatieschade. De NZa vraagt bij haar beoordeling expliciet of de cliëntenraad betrokken is.

5. Raad van Toezicht / Raad van Commissarissen / Medische staf
Ook andere adviesorganen, zoals de raad van toezicht, raad van commissarissen, of de medische staf, kunnen op grond van de wet, de statuten of andere interne beleidsregels het recht krijgen om mee te denken of advies te geven bij fusies of overnames. Het is verstandig om tijdig na te gaan welke organen moeten worden geraadpleegd voordat een besluit wordt genomen. 

Conclusie
Een overname in de zorg is meer dan een commerciële transactie. De NZa toetst de zorginhoudelijke gevolgen, de ACM bewaakt eerlijke concurrentie, en binnen de organisatie moeten zowel de ondernemingsraad als de cliëntenraad (en eventueel een ingestelde interne toezichthouder/medische staf) actief worden betrokken.

Door deze partijen tijdig te informeren en hun adviezen serieus te nemen, verloopt het fusie- of overnameproces niet alleen juridisch correct, maar ook in lijn met wat écht telt: het belang van de patiënt en continuïteit van zorg.

Wij helpen u graag verder
Heeft u vragen over overnames en fusies in de zorg? Neem gerust contact met ons op.

Deze blog maakt deel uit van onze blogreeks waarin wij de zorgonderneming volgen van oprichting tot exploitatie en, indien aan de orde, een mogelijke beëindiging. Daarbij komen uiteenlopende juridische vraagstukken aan bod, zoals omgevingsrecht, (ver)huur van zorgvastgoed, arbeidsrecht, overnames en waar nodig een vrijwillige beëindiging of faillissement.